Çift ve Çok Dilli Çocuk Yetiştirirken Karşılaşılabilecek Sorunlar

Çocuk Psikiyatristi ve çift dill iki çocuk annesi Joanna M. Kıyak, Göçmen Anneler için kaleme aldı.

Çift (bilingual) ve çok dilli (multilingual) çocuk yetiştirmek asılında tek dilli çocuk yetiştirmekten faklı değildir ancak çift/çok dilli çocukların aileleri çocuğun gelişiminin çeşitli aşamalarda farklı zorluklarla, belirsizliklerle ve ikilemlerle karşılaşabilmekteler. Çift ve çok dillilik tanımından ve çocuk yetiştirirken karşılaşabilecek olası birkaç sorundan ve olası çözümlerinden bahsetmek istiyorum.

Bilingualizmin tanımı:

Oxford sözlüğüne göre çift dilli kişi iki dili akıcı şekilde konuşabilen bir kişidir.  Ancak günümüzde bu tanım çok genel ve yetersizdir çünkü dil; yürümenin aksine somut olmayan bir beceridir ve ölçülebilir yöntemlerle değerlendirilemez.

Çift dillilik ile ilgili literatürde en uygun tanıyı  Christopher Thiery sunmuştur ve bu tanıya göre gerçek çift dilli kişi, bu iki dili ana dili olarak konuşan toplumlara göre onlardan biri olarak sayılmalı. Yani onlardan biri gibi olmalı, bu topluma ait olmalı ve toplum tarafından o topluma ait kabul edilmeli. Bu da demek ki çift dillilik tanımının kültürel yönü de var ve zannettiğimiz gibi birden çok dili konuşan herkes gerçekten çift dilli olmuyor, olamıyor.

İki dilli çocuk yetiştirirken karşılaşabileceğiniz en sık sorunlar:

Çift dillilikten kaynaklanan avantajların yanı sıra her aile mutlaka birkaç sorunla karşılaşmıştır.

Ne yazık ki çift dillilik ile ilgili Türkiye’de ve diğer ülkelerde de çok çelişkili ve bazen bizim ve çocuklarımızın hayatını geri dönüşü olmayacak şekilde olumsuz olarak etkileyen bilgiler verilmektedir. Maalesef bazen profesyoneller bile kafamızı karıştırabilirler.

İlk önce bilingualizm ve mültilingualizm en yaygın ve en hatalı görüşe açıklık getirmek gerekirse;

Çok Dilli Çocuk Geç Konuşur Efsanesi

Bu görüş kesinlikle yanlış! Ama burada hemen geç konuşmanın kavramını açıklamakta fayda var. Geç sonuçta göreceli bir kavram ve bu kavramı netleştirmek gerekiyor. Tıbbı anlamda geç konuşmak belli bir yaş için konuşma gelişimi için normların dışında olmak demektir. Bu arada çift dilli çocuklar için konuşma gelişimi açısından farklı norm yoktur. Yani bilingual çocuklarda tek dilli çocuklardaki gibi konuşma gelişimi açısından aynı normlar kullanılmaktadır.

Örnek olarak 3 yaşı doldurmuş ve dil konusunda yeterince uyaran almış bir çocuk (tek dilli ya da birden daha fazla dilli olsun)  en az 2 kelimeli cümle kurmalıdır. Tabii ki her çocuk farklı zamanda gelişim basamakları kazanmaktadır, bazı çocuklar 14 aylıkken 2 kelimelik cümleler konuşabiliyorken bazı çocuklar ancak 30 aylıkken 2 kelimelik cümle kurmaya başlamaktadır ama bu 2 çocuk hala normal sınırlar içindedir. Tabii ki dışarıdan bakan ve bu çocuklarla ilgili yorum yapan bir kişi 14 aylıkken konuşmaya başlayan çocuğa erken konuştu der, diğer çocukla ilgili büyük olasılıkla geç konuştu der, yalnız unutmayalım ki bu iki çocuk hala normal sınırlar içinde ve tıbbı anlamda biz hiçbir zaman bu ikinci çocuk için geç konuştu demeyiz.

Çoğu bilingual çocukta dil gelişimi paralel yani simültane olarak gelişmemektedir. Yani erken çocukluk döneminde dengeli bilingualizm çok nadirdir. Genellikle bir dil daha geç gelişir. Ama unutmalım ki böyle bir durumda, öbür dilin gelişimi de mutlaka normların içinde olmalıdır. 

Önemli! Eğer iki dilin gelişimi normlara göre geri gidiyorsa, mutlaka bir uzmana (çocuk psikologu, çocuk psikiyatristi, dil terapisti) danışmayı tavsiye ediyoruz. 

İki Dili Birbirine Karıştırarak Konuşan Çocuklar

İngilizce bu kavram “code mixing”  veya “ code switching” olarak adlandırılır. Örnek verecek olursak “i want to eat elma”.

Genellikle dilleri karıştıran çocukla ilgili çocuğun kafasının karışmış olduğuna, çift dilliliğin ona ağır geldiğine ve iki dili edinmekle ilgili sıkıntı yaşadığına dair yorumlar gelebilmektedir. Bazen ne yazık ki daha da kötüsü, çocuk dilleri karıştırdığı için çift dillilikten vazgeçip tek bir dil öğrenerek devam etmesi gerektiğine dair öneriler gelebilmektedir.

Code mixing çift dilli çocuklarda doğal olarak görülen bir eğilimdir. Hatta akıcı şekilde iki dil konuşan bilingual yetişkin kişiler mesela kendi bilingual çocukları ile konuşurken bile dilleri karıştırmaktadırlar. Çift dillilik ile çalışan uzmanlar, code mixing’in bilingual kişinin dilleri çok iyi düzeyde bildiğinin göstergesi olduğu kanaatindedirler. Mesela bilingual çocuklar özellikle bir dilde bir kelimeyi bilmedikleri zaman dili karıştırıyorlarsa bu durumda codemixing kafa karışıklığının değil esnekliğin ve yaratıcılığın bir gösterisidir. Bazen code mixing bazı duygusal mesajların ya da bazı ifadelerin daha iyi altını çizmek için kullanılmaktadır. Bilingual kişi daha esnek, daha kolay ifade edebileceği dili seçmektedir ve bu da aynı şekilde kafa karışıklığı ile alakası olmayan bir durumdur. Örneğin “eline sağlık, geçmiş olsun” gibi diğer dillerde net karşılığı olmayan bir kelimeyi çocuk 2. dili ile konuşurken araya ekleyebilmektedir.

Özetleyecek olursak code mixing bilingual çocuklarda doğal ve beklenebilen bir durumdur.

Çocuk Psikiyatristi Joanna M. Kıyak / Varşova – Polonya & İzmir – Türkiye

 

Kaynaklar:

  1. Genesee, F. H. (2009). Early childhood bilingualism: Perils and possibilities. Journal of Applied Research on Learning, 2 (Special Issue), Article 2, pp. 1-21.
  2. Paradis, J., Genesee, F., & Crago, M. (2011). Dual Language Development and Disorders: A handbook on bilingualism & second language learning. Baltimore, MD: Paul H. Brookes Publishing.
  3. Meisel, J. (2004). The Bilingual Child. In T. Bhatia & W. Ritchie (Eds.), The Handbook of Bilingualism. pp 91-113. Blackwell Publishing Ltd.
  4. Genesee, F., & Nicoladis, E. (2006). Bilingual acquisition. In E. Hoff & M. Shatz (eds.), Handbook of Language Development. pp. 324-342. Oxford, Eng.: Blackwell.
  5. Pearson, B.Z., Fernandez, S.C., Lewedeg, V., & Oller, D.K. (1997). The relation of input factors to lexical learning by bilingual infants. Applied Psycholinguistics, 18, 41-58.
  6. Goldstein, B. & Kohnert, K. (2005). Speech, language and hearing in developing bilingual children: Current findings and future directions. Language, Speech and Hearing Services in Schools, 36, 264-267

 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir